راز خواب رفتن دست ها در حاملگی

بهناز بهروزفر ماما در گفتگو با گزارشگر مهر، به بررسی دلایل ایجاد «سندرم تونل کارپال» (بی حسی و گزگز دست ها)، شیوه های تشخیص، مدیریت درد و جلوگیری از عوارض بعد از زایمان پرداخت و اظهار نمود: درک صحیح از مکانیسم فشار بر اعصاب دست، کلید مدیریت موثر این مشکل شایع در دوران حاملگی است.

وی به تبیین چرایی شایع بودن این عارضه پرداخت و بیان داشت: خیلی از مادران تصور می کنند بی حسی انگشتان (به ویژه شست، اشاره و انگشت وسط) ناشی از کمبود ویتامین B۱۲ یا سایر ریزمغذی هاست اما واقعیت علمی این است که علت اصلی، تجمع مایعات بدن در دوران حاملگی است.

این ماما اضافه کرد: این مایعات اضافی در بافت ها جمع شده و فشار هیدروستاتیک را بر روی اعصاب مچ دست، خصوصاً «عصب مدیان»، می افزایند. این فشار سبب ایجاد حالتی شبیه به «سندرم تونل کارپال» می شود.

وی افزود: وقتی عصب تحت فشار قرار می گیرد، سیگنال های حسی مختل شده و مادر احساس گزگز، سوزن سوزن شدن یا بی حسی می کند. بنابراین، ریشه مشکل فیزیولوژیک است و نه لزوماً تغذیه ای.

تفاوت بی حسی معمولی با سندرم تونل کارپال بالینی

بهروزفر درباب تمایز بین علایم خفیف و بیماری نیازمند درمان توضیح داد: بی حسی های موقتی که با تغییر وضعیت دست یا تکان دادن انگشتان مرتفع می شوند، به طور معمول قسمتی از تغییرات طبیعی حاملگی هستند. اما اگر فرد احساس کند انگشتانش را «سر می کند» یا خواب آلودگی شدید و مداوم در دست ها وجود دارد که با استراحت برطرف نمی گردد، نشانه فشار جدی تر بر عصب است.

وی افزود: در چنین مواردی، برای تعیین شدت صدمه عصبی، ممکنست نیاز به انجام نوار عصب و عضله (EMG) باشد. در موارد بسیار نادر و شدید که فشار عصبی با درمان های محافظتی کنترل نشود، مداخلات تخصصی تری درنظر گرفته می شود.

تأثیر وضعیت خواب و فعالیتهای روزمره بر تشدید علائم

این ماما با تکیه بر نقش سبک زندگی، مواردی را به عنوان عوامل تشدیدکننده برشمرد و اظهار داشت: خوابیدن با دست های خمیده (مچ دست به سوی بالا یا پایین) یا قرار دادن دست زیر سر و صورت، فشار را بر کانال تونل کارپال افزایش داده و علایم را در بامداد ها بدتر می کند.

وی اضافه کرد: استفاده طولانی مدت از کامپیوتر یا گوشی موبایل که نیاز به خم شدن مداوم مچ دست دارد، از مهم ترین عوامل تشدید درد و بی حسی است.

راهکارهای درمانی و مدیریت درد

بهروزفر برای کنترل علایم و کاهش فشار روی عصب، راهکارهای عملی را پیشنهاد کرد و اظهار نمود: استفاده از آتل مچ دست، خصوصاً در شب ها، می تواند با ثابت نگه داشتن مچ در وضعیت خنثی و پیشگیری از خم شدن ناخواسته، فشار را از روی عصب بردارد. در عین حال، اثربخشی آتل بستگی به شدت فشار عصبی دارد که با نوار عصب مشخص می شود.

وی افزود: برعکس تصور رایج که از کمپرس سرد برای التهاب استفاده می شود، سفارش می شود در موارد تورم و درد ناشی از بارداری، از کمپرس گرم استفاده گردد. گرما سبب بهبود جریان خون رسانی به ناحیه مچ دست، شل شدن عضلات و تسکین درد می شود. همین طور انجام حرکات کششی ملایم و مکرر برای مچ دست و انگشتان می تواند به کاهش فشار روی عصب کمک نماید و گردش خون را بهبود بخشد.

پیشگیری از عوارض بعد از زایمان

این ماما گوشزد نمود که مشکل با زایمان پایان نمی یابد و اضافه کرد: خیلی از مادران بعد از زایمان هم گرفتار عود علایم می شوند. دلیل اصلی، نگهداری طولانی مدت از نوزاد در آغوش است. وضعیت های تکراری و فشار بر مچ دست هنگام شیردهی یا بغل کردن نوزاد، می تواند عصب را مجدداً تحت فشار قرار دهد. من خود دو مورد از این نوع مشکلات را تجربه کرده ام و بر اهمیت توجه به ارگونومی در نگهداری از نوزاد تاکید می کنم.

چه زمانی باید نگران شد و به پزشک مراجعه کرد؟

بهروزفر در آخر تاکید کرد که اگر بی حسی با درد شدید همراه شود، یا اگر مادر توانایی حرکت دادن انگشتان خودرا از دست بدهد، یا اگر بی حسی مداوم باشد و با تغییر وضعیت برطرف نشود، باید حتما به متخصص مغز و اعصاب یا ارتوپد مراجعه کند تا از عدم وجود صدمه عصبی جدی اطمینان حاصل شود و درمان های تخصصی تری در صورت نیاز آغاز گردد.