قفل ذهن چیست و چرا اتفاق می افتد؟
به گزارش پاراسول، استرس امتحان می تواند در چند ثانیه ذهن را از کار بیندازد و تمام دانسته ها را پنهان کند؛ اما این وضعیت همیشه ماندگار نیست.
به گزارش پاراسول به نقل از خبر آنلاین، قریباً همه ما تجربه «قفل شدن ذهن» در جلسه امتحان را داشته ایم، لحظه ای که با وجود مطالعه کافی، ناگهان پاسخ ها از ذهن پاک می شوند و اضطراب جای تمرکز را می گیرد.
ایرنا در خبری نوشت: این وضعیت پدیده ای رایج و قابل توضیح از نظر علمی است. استرس شدید سبب فعال شدن سیستم «جنگ یا گریز» در بدن می شود و درنتیجه، دسترسی مغز به اطلاعات ذخیره شده مختل می گردد. خبر خوب اینست که با چند تکنیک ساده و کاربردی می توان این وضعیت را کنترل کرد و عملکرد ذهن را باردیگر به حالت طبیعی بازگرداند.
قفل ذهن چیست و چرا اتفاق می افتد؟
پیش از پرداختن به راهکار ها، لازم است بدانیم چرا ذهن در وضعیت امتحان قفل می شود. وقتی فرد گرفتار اضطراب می شود، هورمون هایی مانند کورتیزول و آدرنالین در بدن ترشح می شوند. این هورمون ها برای شرایط خطرناک مفیدند، اما در موقعیت های ذهنی مانند امتحان، اثر معکوس دارند.
در چنین حالتی تمرکز کاسته می شود، حافظه کوتاه مدت مبتلا به اختلال می شود و دسترسی به اطلاعات بلند مدت سخت تر می شود. در حقیقت، مغز به جای تمرکز بر یادآوری، درگیر مدیریت استرس می شود. ازاین رو نخستین قدم، «خاموش کردن حالت اضطراری» مغز است.
مرحله اول: توقف فیزیکی؛ قطع جریان استرس
وقتی گرفتار قفل ذهنی می شوید، به طور معمول به صورت ناخودآگاه تلاش می کنید سریع تر فکر کنید؛ اما این کار فقط اضطراب را بیشتر می کند. در این شرایط، بهترین اقدام «توقف» است.
چرا توقف فیزیکی مؤثر است؟
مطالعات روان شناسی نشان میدهد که بدن و ذهن ارتباط مستقیمی با هم دارند. وقتی بدن آرام می شود، مغز هم سیگنال آرامش دریافت می کند. به این تکنیک، «تنظیم از پایین به بالا» گفته می شود.
اقدام های فوری
در جلسه امتحان خودکار را روی میز بگذارید، به صندلی تکیه دهید، چشم های خویش را به مدت حدود ۳۰ ثانیه ببندید و چند نفس عمیق و آهسته بکشید
چه اتفاقی در بدن می افتد؟
این کار سبب فعال شدن سیستم عصبی پاراسمپاتیک می شود؛ سیستمی که مسئول آرام سازی بدن است. ضربان قلب کاسته می شود و ذهن از حالت پانیک خارج می شود.
پس از این توقف کوتاه شدت اضطراب کاسته می شود، ذهن از حالت «قفل» خارج می شود و آمادگی برای تمرکز باردیگر ایجاد می شود.
این مرحله ساده به نظر می آید، اما یکی از مؤثرترین تکنیکها برای کنترل استرس فوری است.
مرحله دوم: مهندسی معکوس برگه؛ شکستن سد ناامیدی
پس از کاهش استرس، نوبت به بازسازی اعتماد به نفس می رسد. خیلی از دانش آموزان وقتی با یک سؤال سخت مواجه می شوند، تصور می کنند کل امتحان را از دست داده اند. این طرز فکر، عملکرد ذهن را بیشتر مختل می کند.
چرا شروع از سؤال آسان مهم است؟
بر اساس تحقیقات علوم شناختی، مغز انسان به «تجربه موفقیت» واکنش مثبت نشان میدهد. حتی یک موفقیت کوچک می تواند سبب ترشح دوپامین شود؛ ماده ای که انگیزه و تمرکز را بیشتر می کند.
در این مرحله سؤال سخت را به طور موقت رها کنید، کل برگه را سریع مرور کنید، ساده ترین سؤال را پیدا کنید (حتی اگر نمره کمی دارد) و پاسخ همان سؤال را بنویسید.
این کار چند مزیت مهم دارد
ذهن از حالت بن بست خارج می شود، اعتماد به نفس بازمی گردد و جریان فکری باردیگر فعال می شود.
در واقع، شما با این شیوه «مسیر ورود» به امتحان را پیدا می کنید.
پس از پاسخ دادن به چند سؤال ساده احساس کنترل بیشتر می شود، اضطراب کاهش بیشتری پیدا می کند و ذهن برای پاسخ به سؤالات سخت تر آماده می شود.
این تکنیک در خیلی از شیوه های آموزش مهارت های آزمون هم سفارش شده است و یکی از پایه ای ترین اصول مدیریت زمان در امتحان به حساب می آید.
مرحله سوم: شبیه سازی مکانی؛ بازیابی حافظه
گاهی مشکل اصلی، فراموشی موقت اطلاعات است. شما مطلب را خوانده اید اما نمی توانید آنرا به یاد بیاورید. در این شرایط، استفاده از «نشانه های ذهنی» می تواند بسیار کمک کننده باشد.
شبیه سازی مکانی چیست؟
این تکنیک بر مبنای اصل «وابستگی حافظه به زمینه» عمل می کند. یعنی مغز اطلاعات را همراه با محیط و شرایط یادگیری ذخیره می کند.
بر اساس این تکنیک در جلسه امتحان چشم های خویش را برای چند ثانیه ببندید، اتاق یا محل مطالعه خویش را در ذهن تصویر کنید، به جزئیات مانند میز، کتاب ها، نور و رنگ ها فکر کنید و تلاش کنید صفحه ای که مطلب را خوانده اید، به یاد بیاورید.
چرا این شیوه جواب می دهد؟
این کار سبب فعال شدن همان مسیرهای عصبی می شود که هنگام مطالعه فعال بوده اند. بنابراین دسترسی به اطلاعات آسان تر می شود و حافظه سریع تر بازیابی می شود.
مثلاً ممکنست ناگهان به یاد بیاورید که پاسخ سؤال در بالای صفحه سمت راست کتاب بوده است. همین نشانه کوچک می تواند کل مطلب را به ذهن بازگرداند.
در نتیجه اطلاعات فراموش شده باردیگر قابل دسترس می شوند، اعتماد به حافظه افزوده می شود و پاسخ دهی دقیق تر می شود.
نقش تمرین پیش از امتحان
اگرچه این سه مرحله در جلسه امتحان بسیار کاربردی هستند، اما تمرین آنها پیش از امتحان اهمیت زیادی دارد. مغز زمانی بهتر عمل می کند که با یک تکنیک آشنا باشد.
چه کارهایی می توان انجام داد؟
شما می توانید تمرین تنفس عمیق در خانه، شبیه سازی شرایط امتحان، حل نمونه سؤالات در زمان محدود و تمرین تجسم محیط مطالعه را تکرار کنید.
این تمرین ها سبب می شوند در جلسه حقیقی، واکنش شما سریع تر و مؤثرتر باشد.
اشتباهات رایج هنگام قفل شدن ذهن
جهت استفاده بهتر از این راهکار ها، باید از برخی اشتباهات رایج هم پرهیز کرد.
تلاش بیش از اندازه برای یادآوری: فشار آوردن به ذهن به طور معمول نتیجه معکوس دارد و اضطراب را بیشتر می کند.
مقایسه با دیگران: نگاه کردن به سرعت نوشتن دیگران می تواند تمرکز شما را به هم بزند.
نادیده گرفتن استرس: برخی افراد تلاش می کنند استرس را نادیده بگیرند، در صورتیکه باید آنرا مدیریت کرد.
شکستن سد ذهنی با روشهای فنی ساده و علمی
قفل شدن ذهن در امتحان، نشانه ضعف یا ناتوانی نیست، بلکه واکنشی طبیعی به استرس است. نکته مهم اینست که بدانیم چطور این وضعیت را مدیریت نماییم.
این سه تکنیک ساده اما علمی، می توانند در لحظات حساس امتحان، عملکرد شما را به صورت قابل توجهی بهبود دهند. با تمرین و آگاهی، می توان ذهن را از حالت قفل خارج کرد و بهترین توانایی ها را به کار گرفت.
در نهایت موفقیت در امتحان فقط به میزان مطالعه بستگی ندارد، بلکه توانایی مدیریت ذهن در وضعیت استرس زا هم نقش تعیین کننده ای دارد.
∎
منبع: پاراسول
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب